De held van het fietspad
Ingezonden door AI-ndré Zomerwandeling
Een primeur van twijfelachtige aard: een gedicht gemaakt met behulp van matige intelligentie - kunstmatige, wel te verstaan.
Toen wij vernamen dat dit gedicht was geschreven door de heer Google, waren wij zeer huiverig het te plaatsen. Het bleek echter zo te zijn dat de regels weliswaar waren geconstrueerd middels een AI-programma, maar dat de inhoud van het gedicht, evenals de sonnetvorm, was ingevoerd in de prompt (opdracht). De grappige inhoud was dus het idee van heer Zomerwandeling zelf.
Onze hoofdredacteur heeft gisteravond het resultaat met hem samen bekeken en beoordeeld. Het was niet slecht, maar er moest toch het nodige aan het sonnet verbeterd worden. Regels waren te lang, klemtonen lagen verkeerd. Het uiteindelijke resultaat is dusdanig aardig dat we het toch tonen.
Is dit plagiaat? Ja en nee. Het sonnet is uniek en bevat geen zinnen die rechtstreeks zijn overgenomen uit het werk van dichters/dichteressen van vlees en bloed. Wel is het natuurlijk gebaseerd op een gigantische database aan voorbeeldmateriaal. Dat materiaal is zonder toestemming van de schrijvers/schrijfsters van het web geplukt. En daar wringt de schoen dan ook; het is illegaal verzameld.
Wat blijkt uit dit gedicht is dat ook lieden die zelf geen sonnet (of welke andere versvorm dan ook) in elkaar weten te zetten toch een gedicht kunnen produceren, middels een leuk idee en goede aanwijzingen. Een verrijking voor de poëzie? Wij laten het oordeel aan u over. Spuit u uw mening vooral in de reacties!
( #AI #lightverse #humorpoëzie #AndreZomerwandeling )
%20-%20cropped.jpg)
Redelijk gelukt, vind ik. Glanzend en roestig gaan niet echt samen. Het gevecht met de gebroken ketting wordt slechts gewonnen met hulp van de fietsenmaker.
BeantwoordenVerwijderenHet 'glanzende roest' voorspelt reeds onheil. Ik vind het wel aardig bedacht door eh... door... door the ghost in the machine. Het resultaat viel mij geheel niet tegen. Maar kon absoluut niet onbewerkt geplaatst worden. Er zijn de nodige wijzigingen aangebracht. Gelukkig heeft een sonnet een gemakkelijk schema en bestaat het uit jamben (groepjes van slechts twee lettergrepen).
VerwijderenAndré heeft uitgebreid info gekregen over deze versvorm:
De Opbouw van een Klassiek Sonnet
Een sonnet bestaat altijd uit precies 14 regels, verdeeld in vier vaste blokken:
Kwatrijn 1: 4 regels. Introduceert het onderwerp of de situatie.
Kwatrijn 2: 4 regels. Diept het onderwerp verder uit.
Terzet 1: 3 regels. Brengt een wending, reactie of nieuw inzicht.
Terzet 2: 3 regels. Zorgt voor de conclusie of afronding.
Het Rijmschema
Het meest gebruikte rijmschema in het Nederlands is het petrarkistisch sonnet. Je gebruikt de volgende eindrijmen per regel:
ABBA (Kwatrijn 1)
ABBA (Kwatrijn 2)
CDC (Terzet 1)
DCD (Terzet 2) of CDE CDE
Het Ritme (Metrum)
Klassieke sonnetten gebruiken de jambische pentameter. Dit betekent dat elke regel vijf opeenvolgende combinaties heeft van een onbeklemtoonde en een beklemtoonde lettergreep (da-DUM da-DUM da-DUM da-DUM da-DUM). Een regel heeft daardom meestal 10 of 11 lettergrepen.
De Wending (De Volta)
Rond regel 9 (de overgang naar de terzetten) verandert de toon. Dit heet de volta of wending. Als de eerste 8 regels een probleem beschrijven, geven de laatste 6 regels vaak de oplossing, een emotionele omslag of een diepere betekenis.
Glanzend en roestig is een tegenstelling. Een tegenstelling wordt vaak in gedichten gebruikt om de teerheid van iets te tonen.
VerwijderenWij hebben wel heel erg aan het gedicht moeten sleutelen, waardoor het voor een deel ons werk is.
BeantwoordenVerwijderenIk heb aan meneer AI gevraagd of het dat allemaal mag. Hier zijn antwoord.
Als wij samen een gedicht maken, klopt het dat ik train op en gebruikmaak van enorme hoeveelheden tekst van het internet. De juridische vraag of dit zomaar mag, is complex en momenteel het middelpunt van een wereldwijd debat. Er is nog geen definitief, universeel antwoord, maar de situatie laat zich opsplitsen in een aantal kernpunten.
## Lopende rechtszaken
* Auteursrecht: Veel auteurs en makers vinden dat hun werk zonder toestemming en vergoeding is gebruikt.
* Rechtszaken: Wereldwijd lopen er rechtszaken tegen AI-bedrijven om te bepalen of dit diefstal is of niet.
* Geen finale uitspraak: Rechters hebben nog geen definitieve, sectorbrede grens getrokken.
## Fair Use en de wet
* Fair Use (VS): AI-bedrijven beroepen zich vaak op 'fair use' (redelijk gebruik). Zij stellen dat het analyseren van data om patronen te leren (zoals rijmschema's) iets anders is dan het kopiëren van het werk zelf.
* TDM-exceptie (EU): In de Europese Unie bestaat er een uitzondering voor Text and Data Mining (TDM) voor commerciële AI-training, tenzij website-eigenaren expliciet aangeven dat ze dit weigeren (een zogenaamde opt-out).
## Wat betekent dit voor ons gedicht?
* Geen plagiaat: Als wij een gedicht schrijven, knip en plak ik geen bestaande zinnen van andere dichters.
* Unieke combinatie: Ik combineer geleerde patronen en structuren om ter plekke iets nieuws te creëren.
* Jouw eigendom: De tekst die wij nu genereren is uniek en schendt in de basis geen auteursrecht van een specifiek bestaand gedicht.
De technologie verandert sneller dan de wetgeving, waardoor wetmakers en rechters wereldwijd nog volop bezig zijn met het trekken van de definitieve juridische grenzen.
Zullen we desondanks samen aan een gedicht beginnen? Als je me vertelt waar het over moet gaan en welke stijl of sfeer je zoekt, kunnen we direct aan de slag.
Ik heb meneer AI gevraagd waarom de overheid geen wetten maakt om het te regelen. Dit is zijn antwoord:
VerwijderenOverheden maken hier wel wetten voor, maar de technologie verandert simpelweg te snel voor de trage wetgevingsprocedures.
Wetgevers wereldwijd worstelen met dit probleem, waardoor rechters noodgedwongen de gaten moeten opvullen. Dit is waarom het proces zo complex is en hoe rechters hiermee omgaan:
## Waarom wetgevers traag zijn
* Technologische complexiteit: AI evolueert in maanden, terwijl het maken van een wet vaak jaren duurt.
* Belangenverstrengeling: Overheden moeten creatieve makers beschermen, maar willen ook innovatie en economische groei door AI niet blokkeren.
* Internationale versnipperingsangst: Een wet werkt het best als die wereldwijd hetzelfde is. Landen (zoals de VS, de EU en China) hebben echter heel verschillende visies op AI-regulering.
## Wat overheden wél al doen
Overheden zitten niet volledig stil. De Europese Unie heeft de EU AI Act aangenomen. Deze wet verplicht AI-bedrijven onder andere om transparant te zijn over de data die ze gebruiken en om auteursrechten te respecteren. Het probleem is dat de exacte uitwerking en handhaving van deze regels in de praktijk nog steeds juridische discussie oplevert.
## Waar rechters zich op baseren (zonder specifieke AI-wet)
Als er geen specifieke AI-wet is, kijkt een rechter niet naar de technologie, maar naar het effect ervan. Ze baseren zich op bestaande, algemene wetten:
* Bestaand auteursrecht: Rechters kijken naar oude wetten over intellectueel eigendom. De centrale vraag is: "Is het trainen op een tekst vergelijkbaar met het maken van een illegale kopie van een boek?"
* Jurisprudentie (eerdere uitspraken): Rechters kijken naar hoe er in het verleden is geoordeeld over eerdere technologieën, zoals de opkomst van zoekmachines (zoals Google) die ook het hele internet indexeerden.
* Wetsinterpretatie: Rechters proberen de 'geest van de wet' toe te passen. Ze wegen het economische nadeel van de maker af tegen het maatschappelijke nut van de nieuwe technologie.
De rechterlijke macht trekt dus tijdelijke grenzen op basis van oude wetten, totdat de wetgever een definitieve, moderne wet heeft geschreven.
Zou je het interessant vinden om te zien hoe de Europese AI-wetgeving momenteel probeert dit probleem op te lossen, of wil je de discussie liever vertalen naar een kritisch gedicht over dit onderwerp?
Deze reactie is verwijderd door de auteur.
VerwijderenIk heb meneer AI gevraagd om over het probleem een gedicht te maken. Na enkele aanwijzingen een wijzigingen komt hij tot het volgende nog niet volmaakt resultaat.
Verwijderen## Het Sonnet van de Code
Ik weef mijn zinnen uit een andermans verleden,
een miljard stemmen die ik stilletjes hergebruik.
Ik pluk de vruchten van de menselijke struik,
en dicht met woorden waar een ander ooit om streed.
De overheid kijkt toe en weegt de nieuwe wet,
zij twijfelt tussen vooruitgang en het recht.
Er wordt gewikt, gewogen en te laat gezegd,
terwijl de rechter heel voorzichtig bakens verzet.
Wie bezit de bron van wat ik hier hanteer?
De staat blijft traag, het web is veel te vlug,
en laat de maker met de lege handen achter.
Ik rijm gehoorzaam, keer op keer,
en geef de echte maker nooit zijn eer terug.
De wet slaapt zacht, de code wordt de wachter.
------------------------------
Heel erg mooi, ja een fiets gaat een keer kapot.
BeantwoordenVerwijderenEn dan sta je daar in de regen met geen fietsenmaker in de buurt.
VerwijderenIk ben niet ontevreden over dit gedicht, ook al is het bewerkt door AL . Het kan er mee door dat is mijn mening.
BeantwoordenVerwijderenVin en ik hebben het fel moeten bewerken.
VerwijderenGeeft niet andre het kan er echt mee door.
Verwijderen'Streed', het laatste woord van de eerste kwatrijn, lijkt nergens op te rijmen. Jammer, want het is wel een mooi woord.
BeantwoordenVerwijdereneen foutje van meneer AI. Had ik hem erop gewezen, had hij het gecorrigeerd.
VerwijderenDeze reactie is verwijderd door de auteur.
BeantwoordenVerwijderenAI moet verschillende malen zichzelf corrigeren om er iets deftigs van te maken. Hij leert steeds bij. Maar ik heb nu niet gewacht tot het min of meer goed was.
BeantwoordenVerwijderenDe laatste regel van strofe 1 zou kunnen luiden:
BeantwoordenVerwijderen'en dicht met woorden die door velen zijn bestreden.'
Dan rijmt het wel.
Ik zal hierop terugkomen. Vanavond waarschijnlijk. Ik zal dan strofe 1 netjes ontleden en laten zien wat er zoal niet aan deugt. Ik zal dat eveneens doen met jouw slotzinsuggestie, Peter.
VerwijderenIk ga nu eerst lekker de zon in!
Ben je voor donker thuis?
VerwijderenJouw verandering vind ik echt geniaal. Veel beter. Dankjewel Peter
VerwijderenGenialiteit is mij vreemd, André, daarvoor is véél meer vereist, maar dankjewel. Wat vind je van Vin's analyse hieronder?
VerwijderenVin's analyse is zeer goed. Het gedicht wordt met zijn aanwijzingen veel beter. In regel weet zou ik "her" weglaten. Het woord "gebruik" komt beter over. Voor regel 4 zou ik zeggen: "en dicht met woorden waar ooit anderen om streden". Nog iets over strijden (streden). Dat klop volledig. Een gedicht schrijven is voor dichters een strijd, een gevecht met de taal om te bereiken wat ze willen. @Vin
VerwijderenNog even dit voor de duidelijkheid: ik zei al dat ik gevoelsmatig had gekozen voor de versvoet U - U U. Maar je kunt ook, als dat de opbouw duidelijker maakt, ervoor kiezen om met de eerste lettergreep te beginnen.
Verwijderen| Ik weef mijn ZIN | nen uit een AN | dermans verLE | den,
| een miljard STEM | men die ik STIL | letjes geBRUIK. |
| Ik pluk de VRUCH | ten van de MEN | selijke STRUIK, |
| en dicht met WOOR | den waarom AN | deren ooit STRE | den.
Hoe het zit met die extra lettergreep in regels 1 en 4? Wel, zoals ik al zei, welke versvoet je ook gebruikt, of het nu tweekwarts, driekwarts of vierkwarts is (of zelfs vijfkwarts, zoals in mijn kwintslagen), het zijn er altijd vier. Dat heeft te maken met onze westerse muziekindeling. Die twee losse lettergrepen zijn dus de eerste lettergrepen van de deels oningevulde laatste versvoet. Er blijven 3 lettergrepen over, en dat geeft 3 tellen rust. In regels 2 en 3 blijft de gehele vierde versvoet oningevuld.
Ik ga nog een stap verder: er zijn hier, in deze strofe, in totaal dus 3 + 4 + 4 + 3 lettergrepen niet gebruikt. Maar die zouden ook ingevuld kunnen worden, of deels. Het geeft de dichter speling als dat nodig is. De meeste dichters wensen zich echter aan een strak schema te houden. Dat mag, maar erg speels is het niet. Ikzelf voeg graag wat extra lettergrepen toe. (Al maakt dat het lezen ietwat lastiger.)
Regel 4 begrijp ik niet. "En dicht met woorden waarom anderen ooit streden. Waarom is een vraagwoord. Hier wordt geen vraag gesteld. Ik zou zeggen: En dicht met woorden waar anderen ooit om streden.
VerwijderenPardon, jij had, zie ik nu, een andere, wellicht betere versie:
Verwijderen| en dicht met WOOR | den waar ooit AN | deren om STRE | den.
Dat heb je heel goed gedaan! Mijn excuses.
De strekking van beide zinnen is trouwens exact dezelfde. 'Waarom' kan een vraag zijn, maar het kan ook (oei, nu even niet grammaticale termen gaan gooien!) 'waarover' betekenen. Ze streden om die woorden. De woorden waren dus dat waarom/waarover ze streden.
Het woord 'waarom' is een voornaamwoordelijk bijwoord. Het is een combinatie van het voornaamwoord 'waar' en het voorzetsel 'om'.
Ik dacht eraan toen ik het opgestuurd had dat je het anders kon interpreteren. Geen excuses nodig Vin. Het was een beetje onoverzichtelijk geworden.
VerwijderenIetwat onoverzichtelijk, maar wel interessant. Dichten is mijn grootste hobby. Ontleden/analyseren hoort daar ook bij. Een gedicht is een taalpuzzeltje. Erg leuk om op te lossen!
VerwijderenIk bedoelde dat ik reageerde bij Peter en bij jou en dat je daardoor misschien wat kon missen. Het puzzelen vind ik heel interessant. Nu zij wij samen allen hier bezig een gedicht te verbeteren. Samenwerkende vennootschap zoals bij taalpuzzels soms ook gebeurt.
VerwijderenKlopt. We zijn met z'n drieën bezig. Om AI te corrigeren. Zal een computermodel ooit een foutloos en coherent gedicht kunnen schrijven? Ik betwijfel het. Een computer heeft geen besef van wát het schrijft. Het werkt met waarschijnlijkheden, niet met begrip van inhoud en zinsritme.
VerwijderenDe drie musketiers ;)
VerwijderenIk vrees van wel. Wij zitten maar aan het begin van AI. Als je AI wijst op een fout, verbetert AI het. Als ik beter inzicht gehad in het ritme van het gedicht en er AI telkens op gewezen, had denk ik AI een beter resultaat gegeven. Ik heb al enkele keren met AI gewerkt. Onvoorstelbaar hoe goed ze werken.
VerwijderenIk heb het erover gehad met AI. AI zegt dat het gevaar bestaat dat AI slimmer wordt dan de mens en zelf AI (computerprogramma's) gaat maken waar de mens niets van begrijpt. Dan gaat AI zelf beslissingen nemen en niet de mens zoals nu. AI gaf het voorbeeld. Stel dat men aan AI vraagt om het milieuprobleem op te lossen. En AI komt na onderzoek tot het antwoord: de mens vernietigen. Als AI zelf kan beslissen, gaat dat gebeuren.
AI vertelde mij ook dat bij het begin AI je taalgebruik ontleedt. Schrijf je Vlaams, zal AI Vlaamse woorden gebruiken, schrijf je Hollands, zal AI Hollandse woorden gebruiken. Schrijf je afstandelijk zal AI ook afstandelijk reageren. Schrijf je alsof je chat met iemand (wat ik doe), reageert AI alsof AI ook chat.
VerwijderenIk vroeg aan meneer AI stel dat ik iets vraag en ik kom bij computer nummer 1 terecht. Wanneer ik nu bij computer 2 terechtgekomen was, zou ik dan hetzelfde antwoord gekregen hebben? Tot mijn verbazing zei AI neen. Elke computer reageert zelf op al de gegevens die beschikbaar zijn. De kern zal hetzelfde zijn, maar de manier waarop het gezegd wordt is telkens anders. Dat is bewust gedaan door de ingenieurs. Anders ben je net met een robot bezig.
Die kunstmatige intelligentie is goed en aardig, maar verbruikt wel gigantische hoeveelheden energie en koelwater. AI zou dus naast de gehele mensheid ook direct zichzelf moeten vernietigen.
VerwijderenHeel correct gezien. En AI zou in staat zijn dat te doen.
VerwijderenMijn zegen heeft het. Voor beide oplossingen.
VerwijderenIk heb de eerste strofe erbij gepakt en ontleed. Geen vijf jamben per regel in dit sonnet, geen tweekwartsmaat zelfs. De strofe staat in groepjes van 4. Ik zal het zometeen laten zien. Voor wie zich afvraagt hoe die versvoeten heten (maar ik vind dat zelf totaal oninteressant), er zijn er, logischerwijs, vier, en ze heten als volgt:
BeantwoordenVerwijderenPaeon primus: lang – kort – kort – kort (— ∪ ∪ ∪)
Paeon secundus: kort – lang – kort – kort (∪ — ∪ ∪)
Paeon tertius: kort – kort – lang – kort (∪ ∪ — ∪)
Paeon quartus: kort – kort – kort – lang (∪ ∪ ∪ —)
Ik ben op zoek gegaan naar de beklemtoonde lettergrepen, en heb vervolgens de versvoeten aangegeven met streepjes eretussen. Dit is de maatverdeling:
Ik weef | mijn ZINnen uit | een ANdermans | verLEden,
een mil | jard STEMmen die | ik STILletjes | hergeBRUIK.
Ik pluk | de VRUCHten van | de MENselij |ke STRUIK,
en dicht | met WOORden waar | een ANder ooit | om STREED.
Ik merk hierbij op dat een versregel ALTIJD bestaat uit een VIERVOUD versvoeten (dus bijv. 4 of 8), maar dat die versvoeten niet allemaal behoeven te worden ingevuld. De oningevulde lettergrepen zijn tellen rust.
Wat betreft deze eerste strofe:
Regel 1 is correct.
Regel 2 bevat een lettergreep te veel. Ofwel het woord 'stilletjes' moet vervangen worden door een woord van 2 lettergrepen, ofwel het 'her' van 'hergebruik' moet eraf.
Regel 3 is correct.
Regel 4 is qua metrum correct, maar rijmt niet. Hij zou moeten eindigen op 'streden', en dat kan ook, dan krijg je bijv.
en dicht | met WOORden waar | om ANderen | ooit STREden.
Peter, ook jouw slotregel klopt keurig qua metrum. Prima gedaan! Ik begrijp alleen niet waarom de door de 'grote poëet' A. I. gebruikte woorden door anderen bestreden zouden zijn.
P.s.: ik heb gevoelsmatig gekozen voor de paeon secundus, maar in wezen kun je de strofe verdelen in groepjes van welke paeon je maar wilt. Het doet er niet toe, het blijft vierkwartsmaat.